Yn y bennod hon o Ymchwil ar y Gweill, mae Jonathan Davies yn sgwrsio gyda Maisie Edwards, ymchwilydd PhD sy’n archwilio rôl y Gymraeg mewn cyd-destunau Iechyd yng Nghymru.

Yn ystod y sgwrs, trafodir pwysigrwydd iaith wrth ddarparu gofal sy’n wirioneddol ganolbwyntio ar yr unigolyn, yn enwedig mewn cyd-destunau diwedd oes. Mae Maisie yn amlinellu sut y gall y gallu i gyfathrebu yn y Gymraeg effeithio ar gysur, ymddiriedaeth ac ymgysylltiad cleifion, gan bwysleisio bod iaith yn fwy na dull o drosglwyddo gwybodaeth—mae’n ganolog i les emosiynol ac urddas.

Mae’r bennod hefyd yn taflu goleuni ar ei dull ymchwil, sy’n cynnwys arolwg o weithwyr gofal iechyd proffesiynol ledled Cymru ynghyd â chyfweliadau manwl. Trwy’r dulliau hyn, mae hi’n archwilio profiadau ac agweddau tuag at ddefnydd iaith mewn lleoliadau gofal lliniarol, yn ogystal â’r heriau sy’n codi, megis diffyg staff Cymraeg eu hiaith a’r angen am gefnogaeth sefydliadol gryfach i hwyluso darpariaeth ddwyieithog.

Er nad yw’r dadansoddiad wedi’i gwblhau eto, mae canfyddiadau cychwynnol yn awgrymu bod dewis iaith yn chwarae rôl hanfodol mewn ansawdd y gofal a ddarperir. Mae Maisie yn trafod sut y gall ei hymchwil gyfrannu at lenwi bylchau yn y dystiolaeth bresennol, gan lywio polisi ac arfer yn y dyfodol, a thynnu sylw at bwysigrwydd darparu gofal sy’n briodol yn ieithyddol ac yn ddiwylliannol—yng Nghymru ac mewn cyd-destunau ieithoedd lleiafrifol eraill.

Mae PhD Jonathan a phrosiect Maisie yn cael eu hariannu gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

Yn y bennod hon o Ymchwil ar y Gweill, mae Jonathan Davies yn sgwrsio gyda Emma Grigorian, ymchwilydd PhD ym Mhrifysgol Met Caerdydd, sy’n archwilio dysgu Cymraeg ar lein ac yn wyneb i wyneb.

Yn ystod y sgwrs, trafodir rhyngweithiadau dysgu iaith, gan ganolbwyntio ar y gwahaniaethau rhwng cyfathrebu wyneb yn wyneb a chyfathrebu'n rhithiol. Mae Emma yn esbonio sut mae ffactorau megis oedi mewn galwadau fideo, diffyg ciwiau gweledol fel meicrofynegiadau, a newidiadau mewn deinameg cymryd-tro yn dylanwadu ar brofiad dysgwyr — yn enwedig o ran hyder, cymhelliant a llwyddiant cyfathrebol canfyddedig.

Mae’r bennod hefyd yn taflu goleuni ar ei dull ymchwil amlfoddol, sy’n cyfuno technegau megis olrhain syllu, dadansoddi emosiynau, ac astudiaeth fanwl o batrymau sgwrsio. Trwy gyfres o arbrofion a holiaduron, mae hi’n archwilio sut mae dysgwyr yn prosesu iaith mewn amodau gwahanol, gan gynnwys effaith ansawdd fideo ac oedi ar gywirdeb metawybyddol, yn ogystal â sut mae unigolion yn barnu llwyddiant mewn sgwrs.

Mae PhD Jonathan a phrosiect Emma yn cael eu hariannu gan y Coleg Cymraeg Cenedlaethol.

Yn y bennod hon o Ymchwil ar y Gweill, mae Jonathan Davies yn sgwrsio gyda'i oruchwyliwr, Dr Jonathan Morris o Ysgol y Gymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd, am un o’r penderfyniadau pwysicaf ar ddechrau taith academaidd: dewis a gweithio gyda goruchwylwyr doethurol.

Yn ystod y sgwrs, trafodir sut i fynd ati i ddod o hyd i’r goruchwyliwr cywir, sut i wneud y cyswllt cyntaf heb deimlo fel eich bod chi’n anfon neges i’r gwagle, a beth sy’n gwneud perthynas oruchwylio yn un iach a chynhyrchiol.