Hoe hou bek-en-klouseer, veediefstal en naspeurbaarheid met mekaar verband, en wat moet verander om Suid-Afrika se veesektor te beskerm? In hierdie gesprek gesels die gasheer met Willie Clack oor die realiteite op plase waar Foot-and-mouth disease reeds in omliggende gebiede voorkom, en hoe houdings, biosekuriteit en samewerking ’n groot rol speel in die bestuur van die krisis.

Willie verduidelik hoe vinnig ’n uitbreking kan versprei. In ’n bekende geval in 2019 het diere vanaf ’n enkele veiling na 187 verskillende bestemmings beweeg; ’n perfekte voorbeeld van die sogenaamde “snowball”-effek wat siektebeheer baie moeiliker maak. Die gesprek raak ook aan belangrike temas soos:

• Waarom veediefstal sedert 2018 met ongeveer 30% afgeneem het. • Hoe streng biosekuriteitsreëls by veilings sedert 2020 groter bewustheid geskep het.

• Die rol van die Livestock Identification and Traceability System South Africa om naspeurbaarheid in die veesektor te verbeter.

• Hoe tegnologie soos die E2 Project help om plattelandse paaie en veebewegings te monitor. Willie bespreek ook die groter strukturele probleme, soos verouderde wetgewing, beperkte samewerking tussen sektore en die noodsaaklikheid dat boere hul houding teenoor biosekuriteit moet verander.

Volgens hom gaan die toekoms van die bedryf afhanklik wees van samewerking tussen boere, georganiseerde landbou, die staat en wetstoepassing. Met nuwe entstowwe wat beskikbaar raak en groter bewustheid oor biosekuriteit, glo hy daar is steeds 'n lig in die tonnel vir die Suid-Afrikaanse veesektor.

In hierdie episode gesels Jacques met Wikus, bestuurder van Alta Genetics Suid-Afrika, oor sy praktiese ervaring en insigte in moderne beesboerdery. Sedert 2019 werk hy saam met Lexi Bramley by Homestale om die kommersiële potensiaal van die Afrikaner–Angus-kruising te ontwikkel en te verfyn.

Hierdie gesprek fokus op hoe gestruktureerde genetiese keuses en data-gedrewe bestuur ’n direkte impak het op produktiwiteit en winsgewendheid. Wat jy in hierdie video sal leer:

Aanpasbaarheid en Prestasie: Waarom die Afrikaner-koei ’n uiters betroubare moederlyn bied, en hoe Angus-genetika vleiskwaliteit en groei verbeter.

Boerdery as ’n Besigheid: Die belangrikheid van ’n professionele, data-gedrewe benadering tot besluitneming. Kruisteling en Heterose: Hoe kruisings onmiddellik voordele bied in vrugbaarheid, melkproduksie en bestuursgemak.

Prestasiemeting: Die waarde van konsekwente weegdata en teelwaardes om genetiese vooruitgang te versnel. Markgerigtheid: Hoe ’n eenvormige, voorspelbare produk beter pryse en premies in voerkrale behaal.

Biosekuriteit: Praktiese riglyne om kuddegesondheid te beskerm, met spesifieke fokus op siektebeheer en inentings. Wikus beklemtoon dat volhoubare sukses in landbou berus op voortdurende verbetering, om doelbewus elke seisoen beter te produseer as die vorige een deur die effektiewe gebruik van genetika en betroubare data.

Hierdie episode gee ’n omvattende ontleding van die Suid-Afrikaanse varkbedryf in 2025: van biosekuriteit en Afrika-varkpes, tot Pork 360, graanpryse, varkvleisverbruik, genetika, kommersiële produksie, bemarking en die waarde­ketting. SAPPO se rol, die impak van hoë insetkoste, en die groei­geleenthede vir 2026 word volledig ontleed.

Die varksektor het moeilike jare oorleef: • Afrika-varkpes (AVP) in 2018 • COVID-19 • Rekordhoë graanpryse (mielies teen R6 000/ton in 2024)

In 2025 draai die sektor egter positief: • Graanpryse daal • Varkkarkaspryse styg • Hoër beesvleispryse weens Bek-en-Klouseer (BKS) skep verdere momentum vir varkvleis

Varkprodusente kan weer uitbrei, intensifiseer en vir 2026 beplan.

Twee-derdes van produksiekoste is voer (mielies & soja). Ten spyte hiervan het die sektor volhoubaar gebly deur:

• Beter slagkwaliteit • Hoër aantal varkies per sog • Massiewe genetiese verbeterings

Suid-Afrika gebruik wêreldklas varkgenetika: semen word elke 7 weke ingevoer. Varkproduksie is ’n hoogs berekende, skoon, tegniese proses.

Die bedryf funksioneer in verskeie modelle:

• Volledig geïntegreerde stelsels (produsent → abattoir → kleinhandel) • Geskeide sog- en groeieenhede • Waardekettinguitbreiding deur primêre produsente

Toetrede is duur en kapitaalintensief. Die kommersiële minimum skaal beweeg na 400 sôe, teenoor 200 ’n paar jaar gelede.

Biosekuriteit is die basis van oorleefbare varkproduksie.

• AVP-ervarings het praktyke verbeter • Geen BKS-gevalle in varke tydens die beesbedryf se uitbreking nie • Beweging in beheerde gebiede bly ’n uitdaging

Die varkbedryf gebruik gesertifiseerde siektevrye kompartemente (“geo-omheining”), ideaal vir intensiewe eenhede en streekgebonde handel.

SAPPO het ’n sterk nalatenskap van:

• Handelsmerkbou • Digitale bemarking • Resepontwikkeling • Karkasbalansering • Onderwys oor snitte soos varknek en vark-ribeye

Belangrike wanopvattings word aangespreek:

• Mite: varkvleis veroorsaak mangelontsteking • Mite: varkvleis is te vet (’n varktjop is ’n maer proteïen) • Mite: varkproduksie is onhigiënies

Varkvleisverbruik in SA is laag teenoor Europa of China – ’n groot groei­geleentheid.

Pork 360 (sedert 2013) verseker:

• Dierewelsyn • Biosekuriteit • Produksieprosesse • Volledige digitale naspeurbaarheid vanaf plaas tot abattoir

Dit is hoofsaaklik ’n B2B-kwaliteitsversekeringsprogram wat die hele waardeketting se vertroue bou.

SAPPO ondersteun kleiner boere (5 – 150 sôe) deur:

• Besigheidsontwikkelingsbestuurders • Produksie-opleiding • Biosekuriteitsopgraderings • Produktiwiteitswins

Hierdie boere kry beter toegang tot informele markte, mits hul standaarde op kommersiële vlak kom.

Varkboerdery funksioneer soos ’n geslote, gemeganiseerde fabriek waar:

• Genetika streng beheer word • Biosekuriteit alles bepaal • Produksie meetbaar en herhaalbaar is

Werkgroepe is skaars omdat fisiese byeenkomste groot siekterisiko’s inhou.