Afl. 9 | Over Vietnamese reacties op het Franse kolonialisme

In deze aflevering probeer ik in enkele grote lijnen een algemeen beeld te geven van het koloniale Vietnam. De verovering van geheel Vietnam door de Fransen was in 1884 voltooid. Die verovering was gepaard gegaan met periodiek optredende massale en bloedige antikatholieke vervolgingen.

Vervolgens beschrijf ik enkele Vietnamese reacties op het Franse kolonialisme. Er waren er die geloofden in de zegeningen van het Franse koloniale bestuur. Ik geef daar een voorbeeld van. Maar binnen de bovenlaag van de maatschappij zag je ook een groeiende groep Vietnamezen met een nationalistische overtuiging. Binnen dat nationalisme bestond overigens een grote verscheidenheid aan ideeën, vooral ten aanzien van de houding tegenover de Franse kolonisatoren. Ik besluit deze aflevering met een uitvoerige levensschets van de communist Ho Chi Minh die in 1945 in Hanoi de Democratische Republiek van Vietnam zal uitroepen.

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Pieter Meulendijks, Een Nieuwe Geschiedenis van Vietnam (Zoetermeer 2016)

Pieter Meulendijks, Van de Trungzusters tot Ho Chi Min (Zoetermeer 2017)

Christopher Goscha, The Penguin History of Modern Vietnam (z.pl. 2017)

Duong Thu Huong, De hemel boven Vietnam (roman uit 2009 in 2011 in vertaling uitgegeven door Uitgeverij De Geus)

Muziek

CD: Original Music from Vietnam (2010)

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 7 | Ik begin deze aflevering met een verwijzing naar de heiligverklaring in 1988 door paus Johannes Paulus II van 117 martelaren die in de 19e eeuw op Vietnamese bodem de marteldood gestorven zijn. Ik probeer drie van hen een gezicht te geven en probeer in grote lijnen de complexe achtergronden van de antikatholieke pogroms te schilderen die vooral in de jaren 1850 en 1880 plaatsvonden.

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Guy-Marie Oury, Le Vietnam des Martyres et des Saints (Parijs 1988)

Jacob Ramsay, Mandarins and Martyrs. The Church and the Nguyen Dynasty in Early Nineteenth-Century Vietnam (Stanford 2008)

Pieter Meulendijks, Een Nieuwe Geschiedenis van Vietnam (Zoetermeer 2016)

Muziek

Visions fugitives van Sergei Prokofiev piano: Laurent Cabasso

(CD 1992 Audivis Valois)

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 6 | Deze aflevering gaat vooral over de regeerperiodes van keizer Gia Long en Minh Mang. Vooral onder Minh Mang vinden kerkvervolgingen plaats. Ik schets de achtergrond hiervan.

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Guy-Marie Oury, Le Vietnam des Martyres et des Saints (Parijs 1988)

Pieter Meulendijks, Van de Trungzusters tot Ho Chi Min (Zoetermeer 2017)

Pieter Meulendijks, Een Nieuwe Geschiedenis van Vietnam (Zoetermeer 2016)

Muziek

CD Phormix 2023: Vietnamese Folk Music

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 5 | Ik vertel u het verhaal van de vriendschappelijke betrekkingen tussen prins Nguyen Anh, de latere eerste keizer van Vietnam, en de Franse missionaris-bisschop Pierre Pigneaux de Béhaine. Ik bericht over de diplomatieke missie die Pigneaux in 1787 naar Parijs voert, waarmee de bisschop steun probeerde te krijgen voor de in moeilijkheden verkerende prins.

Ik bericht u ook over de latere oordelen van historici over deze politieke bemoeienissen van de bisschop. Franse nationalisten hebben hem vooral afgeschilderd als een groot Frans patriot, Vietnamese communisten hebben hem vooral willen zien als een lakei van de Franse kolonialen. De Nederlandse historicus Meulendijks geeft een ander oordeel.

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Guy-Marie Oury, Le Vietnam des Martyres et des Saints (Parijs 1988)

Pieter Meulendijks, Van de Trungzusters tot Ho Chi Min (Zoetermeer 2017)

Pieter Meulendijks, Een Nieuwe Geschiedenis van Vietnam (Zoetermeer 2016)

Muziek

Visions fugitives van Sergei Prokofiev piano: Laurent Cabasso

(CD 1992 Audivis Valois)

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 4 | In deze aflevering wordt uitvoerig een portret van de Jezuïet Alexandre de Rhodes geschetst. Ik vertel u eerst hoe zijn missiearbeid in Vietnam opzienbarende resultaten opgeleverd heeft. Wel is hij maar liefst drie keer het land uitgezet. Ik vertel u ook over zijn culturele en wetenschappelijke prestaties, o.a. over de rol die hij heeft gespeeld bij de totstandkoming van een westers schrift voor Vietnam, het zogeheten quoc-ngu, dat overigens pas in de twintigste eeuw doorbrak als het nationale schrift. Ik vertel u verder over de rol die hij in Europa heeft gespeeld in een verandering in het denken over de missie. Hoe hij met name ook mede aan de wieg heeft gestaan van het Franse missie-instituut Missions étrangères de Paris.

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Guy-Marie Oury, Le Vietnam des Martyres et des Saints (Parijs 1988)

Pieter Meulendijk, Van de Trungzusters tot Ho Chi Min (Zoetermeer 2017)

Robert Lemm, De Jezuïeten. Hun opkomst en hun ondergang (Soesterberg 2011)

Muziek

CD Phormix 2023: Vietnamese Folk Music

Afl. 3 | Uit een Vietnamese bron weten we dat de eerste priester die voet op Vietnamese bodem zette dat al deed rond het jaar 1533. Maar het christendom kreeg pas echt voet aan de grond nadat de jezuïeten in 1614 uit Japan verdreven waren. Een van hen was de Italiaanse Jezuïet Christoforo Borri, die over zijn ervaringen heeft geschreven en ons daarmee een belangrijke bron over de vroege missiegeschiedenis heeft geschonken. Ook vertel ik u iets over de beroemde Jezuïet Matteo Ricci die in China gewerkt heeft. Naar aanleiding van zijn leven vertel ik u dat de jezuïeten t.a.v. inheemse culturen vaak een tolerantere houding innamen dan de in dit opzicht rigidere dominicanen en franciscanen. Ik vertel u ook over de achtergrond van de regelmatig optredende kerkvervolgingen. Aan het eind van deze aflevering maak ik een begin met een gesproken portret van Alexandre de Rhodes.

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Guy-Marie Oury, Le Vietnam des Martyres et des Saints (Parijs 1988)

Pieter Meulendijk, Van de Trungzusters tot Ho Chi Min (Zoetermeer 2017)

Muziek

Visions fugitives van Sergei Prokofiev piano: Laurent Cabasso

(CD 1992 Audivis Valois)

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 2 | In deze aflevering komt het eerste kernelement van de geschiedenis van Vietnam aan de orde. Dat is het opmerkelijke gegeven dat de etnisch Vietnamezen lange tijd vooral in het Noorden van het huidige Vietnam gewoond hebben en dat dat gebied gedurende maar liefst 1000 jaar onderdeel is geweest van het Chinese keizerrijk. Die periode begint in de eerste eeuw voor Christus en eindigt in het jaar 938 na Christus. Die duizend jaar durende overheersing heeft natuurlijk het nodige opgeleverd aan Chinese invloeden op het gebied van taal, schrift en wereldbeschouwing. Ik bespreek met name de betekenis van het uit China geïmporteerde confucianisme en boeddhisme. Maar ik noem ook de in Vietnam belangrijke voorouderverering.

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

Pieter Meulendijks, Een Nieuwe Geschiedenis van Vietnam (Zoetermeer 2016)

Muziek

CD Phormix 2023: Vietnamese Folk Music

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.

Afl. 1 | In deze inleidende aflevering doe ik twee dingen.

Ten eerste vertel ik u hoe ik niet lang geleden geïnteresseerd ben geraakt in dit onderwerp. Het lezen van een nieuw boek over de Vietnamoorlog riep bij mij allerlei vragen op over het Vietnamese verleden en, vooral, over de geschiedenis van de katholieke minderheid in dat land. Ik hoop met deze inleiding uw interesse te wekken voor het dramatische en tegelijkertijd fascinerende verleden van de Vietnamese katholieken. En ik geef u een overzicht van wat u in deze serie kunt verwachten.

De belangrijkste geraadpleegde literatuur:

• Rimko van der Maar, In de ban van Vietnam. De Vietnamese onafhankelijkheidsstrijd en het Westen (Amsterdam 2025)
• Rimko van der Maar, Welterusten mijnheer de president (Amsterdam 2007)
• Harry Haas, Kruistocht in Vietnam? (Hilversum 1966)
• W.D. Verwey e.a., Hel en hemel. De rol van de katholieken in Vietnam (Baan 1970)

Muziek

Visions fugitives van Sergei Prokofiev piano: Laurent Cabasso

(CD 1992 Audivis Valois)

‘De Ladder van Jacob’ is een cultuurhistorisch programma waarin Theo Parlevliet, oud-docent geschiedenis, op sprekende wijze u als luisteraar dieper meeneemt in de rijke geschiedenis die de samenleving en Kerk in Europa kent.